Szlak Górniczy i Ścieżka Geologiczna

Szlak Górniczy i Ścieżka Geologiczna

Już w średniowieczu zaczęli się pojawiać w Karkonoszach pierwsi poszukiwacze skarbów przybywający w te strony z zachodu i południa Europy. Nazywani byli Walonami. W XII wieku legendarny Walończyk Laurentius Angelus miał odkryć bogate złoża rudy żelaza w pobliskich Kowarach.

Bogate karkonoskie złoża cennych kruszców i szlachetnych kamieni przyciągały coraz większe rzesze górników, poszukiwaczy przygód czy też zwykłych awanturników. Opisy swoich karkonoskich wędrówek oraz dróg prowadzących do ukrytych pod ziemią skarbów umieścili w słynnych średniowiecznych Księgach Walońskich. Znalazły się tam między innymi opisy tras prowadzących do doliny Łomniczki, Sowiej Doliny, Kotła Łomniczki, Białego Jaru czy też Kotłów Wielkiego i Małego Stawu.

W XVI wieku w Karkonoszach usiłowano zapanować nad swoistą gorączką poszukiwania skarbów, dlatego właściciele tych ziem zaczęli wydawać specjalne pozwolenia na prowadzenie poszukiwań oraz robót górniczych.

Na przełomie XVIII i XIX wieku nastąpił największy rozwój górnictwa u stóp Śnieżki. Prowadzone na terenie Płóczek, Karpacza, Sowiej Doliny i Kotła Łomniczki roboty górnicze zakrojone były na szeroką skalę. Na terenie dzisiejszego miasta powstało kilka kopalni. Długość niektórych sztolni sięgała 90, a nawet 300 m w głąb wzniesień. Swoją działalność zaznaczyły trzy gwarectwa, czyli organizacje przypominające obecnie funkcjonujące w miastach cechy rzemieślnicze. Gwarek był to człowiek wolny, który posiadał prawo do poszukiwania i wydobywania kruszców, a do cięższych prac miał możliwość wynajmowania innych ludzi. Wtedy wydobywano na terenie obecnego Karpacza przede wszystkim rudę ołowiu i srebro.

W tym czasie w Sowiej Dolinie zaczęto pozyskiwać na masowa skalę granaty, które jak magnes przyciągały w te rejony dość liczne grupy turystów wybierających zejście ze Śnieżki przez grań Czarnego Grzbietu. Pierwsza wzmianka o działających tam kopalniach granatów pochodzi z roku 1703.
W XVIII-wiecznym dziele o zasobach mineralnych Śląska znajdujemy zapis poświęcony złożom minerałów w Sowiej Dolinie. Powyżej Wilczej Poręby na zboczu Czarnej Kopy można było znaleźć rudę miedzi, srebra i cyny oraz wielką ilość rudy żelaza. Miejsce to kiedyś nazywano "Schwarze Klippe".

W tym rejonie Karpacza kopalnie powstawały aż do II połowy XIX wieku. Próbowano wówczas (ok. 1882 r.) pozyskiwać tutaj arsen, kobalt, miedź oraz srebro. Jednak kilkuletnia eksploatacja okazała się mało opłacalna i wszystkie kopalnie zamknięto.

Do naszych czasów dotrwały ślady robót górniczych prowadzonych na Wilczej Porębie w rejonie Kruczych Skał. Niejaki Gottfried Exner miał w roku 1788 lub 1790 założyć dwie kopalnie glinki kaolinowej. Pracowano w nich na potrzeby manufaktur z Berlina. Mówiło się, że za tonę tej glinki wysłanej do stolicy Prus, a potrzebnej do wyrobu porcelany, właściciel mógł otrzymywać 20 franków w złocie.
Pierwszym pisanym oficjalnym dokumentem potwierdzającym istnienie w Karpaczu kopalni jest krótka notatka znajdująca się ongiś we Wrocławskiej Królewskiej Bibliotece Państwowej z 8 października 1713 roku. Wynika z niej, że w 1712 roku w Karpaczu /Cromh"ubel und Plagnitz/ została uruchomiona kopalnia srebra.

Przez cały XVIII i I połowę wieku XIX w okolicach Karpatki, Strzelca, Księżej Góry oraz Białego Jaru i Kotła Łomniczki funkcjonowały mniejsze lub większe sztolnie. Pozyskiwaną z nich rudę wysyłano później najczęściej do Miedzianki, gdzie poddawano ją dalszej obróbce.
Ostatnie prace górnicze w Karpaczu prowadzono w latach 50-tych XX wieku, kiedy to bez większych sukcesów szukano rud uranu w Sowiej Dolinie.

Wiele śladów robót górniczych prowadzonych przed wiekami na terenie Karpacza zostało już doszczętnie zatartych przez czas i ludzi.

SZLAK GÓRNICZY oznaczony między innymi trzynastoma kamiennymi drogowskazami ze stylizowanym rysunkiem młota i kilofa wyrytymi w kamieniu przedstawia fragment historii Karkonoszy związanej z górniczymi tradycjami Karpacza.
Spacerując dziś po mieście Górniczym Szlakiem, możemy odnaleźć kute w kamieniu krzyże graniczne wyznaczające działki górnicze, hałdy urobku wydobytego ze starych sztolni. Możemy odnaleźć pozostałości po średniowiecznej płuczkarni złota czy też sztolniach wydrążonych na Kruczych Skałach i zapoznać się z przeszłością geologiczną tych ziem dzięki dydaktycznej ścieżce geologicznej. Zgromadzono tam ciekawe okazy skał występujące w Sudetach oraz zaprezentowano interesujące odsłonięcie hornfelsów.

Dzięki wyznaczeniu Szlaku Górniczego została oznakowana najkrótsza droga pomiędzy Osiedlem Skalnym a centrum Karpacza.

Interaktywny przewodnik został wykonany w ramach projektu wspólfinansowanego przez Unię Europejską ze śodków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013.