Przeszłość geologiczna Karkonoszy

Karkonosze stanowią najwyższą część Sudetów. Wbrew utartej opinii, spotykanej niekiedy nawet w szkolnych podręcznikach, nie są to góry stare. Powstały mniej więcej w tym samym czasie co Karpaty czy Alpy. Nie był to proces nagły, jednorazowy lecz trwający od kilkudziesięciu milionów lat po dziś. Różnica między nimi tkwi w materiale, z którego są one zbudowane, sposobie powstania a także w ich wyglądzie.

Generalnie rzecz biorąc Alpy czy Karpaty powstały z młodych, plastycznych osadów (głównie piasków, mułów, iłów, szczątków organicznych), jakie zgromadziły się na dnie oceanu oddzielającego niegdyś Europę i Azję od Afryki. Ocean ten prawie zanikł wskutek zbliżania się do siebie kontynentów a zalegające na jego dnie osady zostały ściśnięte, sfałdowane i z czasem wypiętrzone tworząc góry.

Położone na północ od wspomnianego oceanu południowe krańce ówczesnego kontynentu europejskiego zareagowały na te naciski w skorupie ziemskiej powodujące zgniatanie oceanu inaczej. Zbudowane ze skał znacznie starszych, przeważnie magmowych (granity) i metamorficznych (gnejsy, różne łupki, zieleńce i in.) a więc twardszych i mniej plastycznych od osadów morskich, nie dawały się pofałdować lecz pękały. Fragmenty kontynentu wyodrębnione tymi przeważnie prostolinijnymi pęknięciami zwanymi uskokami były wypiętrzane bądź obniżane względem siebie. Powstałe w ten sposób góry nazywamy zrębowymi. Do nich należą Sudety a wraz z nimi Karkonosze, które zostały wypiętrzone najwyżej.

O ile dynamiczny krajobraz Tatr czy Alp, na który składają się głębokie doliny, ostre granie i szczyty, sprawia wrażenie, że są to góry młode, o tyle lekko pofałdowany, rozległy płaskowyż Karkonoszy, ich kopulaste wierzchołki, długie i monotonne zbocza nadają im wygląd gór starych. Przyczyną tej różnicy w wyglądzie jest dość znaczna różnica w wysokości między tymi górami. Sprawiła ona, że podczas epoki lodowej Alpy czy Tatry stały się siedliskiem wielu lodowców górskich, które odmłodziły ich krajobraz żłobiąc cyrki lodowcowe, pogłębiając doliny. W znacznie niższych Karkonoszach nieliczne lodowce nie zdołały w takim stopniu wywrzeć piętna na krajobrazie. Tu zachowało się wiele z dawnego ich wyglądu.

Krótko mówiąc Tatry i Karkonosze są jak dojrzałe kobiety. Z tym, że te pierwsze mają na sobie silny, polodowcowy makijaż. W przypadku Karkonoszy jest on bardzo umiarkowany. A my, jak mężczyźni, dajemy się zwieść pozorom i sądzimy, że Karkonosze są starsze.